มีคนไข้คนหนึ่งเดินเข้ามาหาด้วยอาการปวดเข่าเรื้อรังมาเกือบปี ลองเปลี่ยนรองเท้ามาแล้วหลายคู่ ลองยืดกล้ามเนื้อ ลองพักผ่อน แต่ก็ยังไม่ดีขึ้น พอตรวจดูเท้าจริงๆ คำตอบชัดเจนมาก — **เขามีภาวะเท้าแบน และไม่เคยรู้มาก่อนเลย**
เท้าแบนคืออะไร และทำไมถึงปวดทั้งที่ “แค่เดิน”
เท้าแบน (Flat Foot หรือ Pes Planus) คือภาวะที่อุ้งเท้าด้านในแทบไม่มีหรือยุบลงจนฝ่าเท้าแตะพื้นเกือบทั้งหมด เมื่อเดิน ข้อเท้าจะบิดเข้าด้านใน (เรียกว่า Overpronation) ทำให้น้ำหนักตัวกระจายผิดทิศทาง ผลที่ตามมาไม่ได้หยุดแค่ที่เท้า แต่ “วิ่งขึ้น” ไปตามสายโซ่ร่างกาย — เกิดอาการปวดข้อเท้า ปวดเท้า ปวดเข่า ปวดสะโพก และปวดหลังส่วนล่างได้ทั้งหมด งานวิจัยใน *Journal of Foot and Ankle Research* ยืนยันว่าการเรียงตัวผิดของเท้ามีความสัมพันธ์โดยตรงกับอาการปวดข้อในหลายระดับ¹
รองเท้าที่ “ใส่สบาย” กับรองเท้าที่ “ดีต่อเท้าแบน” ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน
นี่คือความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด คนไข้หลายคนบอกว่าใส่รองเท้าแตะแล้ว “สบาย” แต่นั่นแค่หมายความว่าไม่รู้สึกอึดอัด ไม่ได้หมายความว่ารองเท้ากำลังช่วยเท้าคุณอยู่
รองเท้าที่เหมาะกับเท้าแบน ควรมีคุณสมบัติดังนี้:
1. Motion Control Shoes หรือ Stability Shoes
รองเท้าประเภทนี้มีโครงสร้างด้านในที่แข็งกว่าปกติ ช่วยจำกัดการบิดของข้อเท้าเข้าด้านใน ลดแรงที่ส่งขึ้นไปยังเข่าและสะโพก องค์กร APMA (American Podiatric Medical Association) แนะนำรองเท้าประเภทนี้โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่มี Overpronation²
2. Arch Support ที่แน่นพอ
ไม่ใช่แค่มีพื้นนุ่ม แต่ต้องมีการรองรับอุ้งเท้าด้านในด้วย หากรองเท้าออกแบบมาดีพอยังไม่เพียงพอ แผ่นรองเท้าสั่งทำพิเศษ (Custom Orthotics) ตามรูปเท้าเป็นตัวเลือกที่ได้ผลดีมาก งานวิจัยจาก *Cochrane Database* ระบุว่า Custom Foot Orthosis ช่วยลดอาการปวดเท้าและปรับการรับน้ำหนักให้ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ³
3. พื้นรองเท้าไม่บิดงอง่าย
ทดสอบง่ายๆ โดยบิดรองเท้าตามแนวขวาง — ถ้าบิดได้ง่ายมาก แปลว่าโครงสร้างไม่แข็งแรงพอสำหรับเท้าแบน
ลักษณะรองเท้าที่ควรหลีกเลี่ยง:
รองเท้าแตะบางไม่มีโครงสร้าง, รองเท้า Minimalist ที่ไม่มี Support, และการเดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็งเป็นเวลานาน เพราะล้วนทำให้อุ้งเท้าถูกกดทับและอาการแย่ลง
เท้าแบนไม่ได้รักษาไม่ได้
สิ่งสำคัญที่อยากให้รู้คือ ภาวะเท้าแบนสามารถจัดการได้ ไม่ว่าจะผ่านการเลือกรองเท้าที่เหมาะสม แผ่นรองเท้าพิเศษ หรือการฟื้นฟูกล้ามเนื้อรอบข้อเท้าให้แข็งแรงขึ้น หลายคนไม่รู้ว่าตัวเองมีเท้าแบน จนกระทั่งมีอาการปวดที่เท้าและอาจลามไปถึงเข่าหรือหลัง
หากมีอาการปวดเท้า สามารถมาปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูได้ที่ ฟรีเซีย รีแฮป คลินิก เพื่อที่จะได้รับการตรวจประเมิน หาสาเหตุ และรับการรักษาที่เหมาะสม พร้อมคำแนะนำในการเลือกรองเท้าที่ตรงกับปัญหาของคุณจริงๆ
แหล่งอ้างอิง
1. Menz, H.B. et al. (2019). Foot pain and footwear in older people. *Journal of Foot and Ankle Research*, 12(1).
2. American Podiatric Medical Association. (2023). *Choosing the Right Athletic Shoe*. APMA Consumer Guide.
3. Hawke, F. et al. (2008). Custom-made foot orthoses for the treatment of foot pain. *Cochrane Database of Systematic Reviews*.
